Türkiye Avrupa Birliği üyesi değildir. Bu tek cümle, Polonyalı veya Romanyalı meslektaşınız için geçerli olan kuralların büyük bölümünü sizin için geçersiz kılar — ama karşılığında sizde onlarda olmayan bir hak vardır: ortaklık hukuku.
1.1 Oturum izni olmadan işletme açılmaz
Türk vatandaşları hem ikamet hem de serbest meslek için bir oturum iznine (Aufenthaltstitel) ihtiyaç duyar. Bu iznin çalışmaya izin verip vermediği belgenin kendisinde yazar.
Belirleyici kural § 4a fıkra 1 AufenthG'dir: oturum izni olan yabancı, bir kanun yasaklamadığı sürece kazanç getirici faaliyette bulunabilir. Kanundaki „kazanç getirici faaliyet" kavramı serbest meslek faaliyetini, yani Gewerbe'yi de kapsar.
DİKKAT: Belirleyici olan sizin belgenizdeki kayıttır. Orada bir kısıtlama yazıyorsa, Gewerbe kaydını yaptırmadan önce yabancılar dairesine (Ausländerbehörde) başvurup değiştirtin. Kaydı önce yaptırıp sonra izin aramak, hem para hem zaman kaybıdır.
1.2 Standstill maddesi — çoğu kişinin bilmediği hak
AET–Türkiye Ortaklık Anlaşması'na ek Katma Protokol 1 Ocak 1973'te yürürlüğe girmiştir. Protokolün 41. maddesinin 1. fıkrasındaki standstill (duraklatma) maddesi şunu söyler: üye devletler, Türk vatandaşlarının yerleşme serbestisine, bu tarihte yürürlükte olandan daha ağır koşullar getiremez.
Bu hüküm doğrudan bizim grubumuzu ilgilendirir, çünkü yerleşme serbestisi kavramı serbest meslek sahiplerini kapsar. İşçiler için ayrı bir düzenleme vardır: 19 Eylül 1980 tarihli 1/80 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı.
ÖNEMLİ: Madde kendiliğinden işlemez. Bir idari veya yargısal süreçte sizin ya da avukatınızın ileri sürmesi gereken bir argümandır ve oturum izninin yerine geçmez — ancak izni hangi koşullarda alacağınızı belirleyebilir.
1.3 Zanaat siciline kayıt — köken fark etmez
Ustalık zorunluluğu vatandaşlıktan bağımsızdır. Mesleğiniz Handwerksordnung'un A ekinde (Anlage A) yer alıyorsa — duvarcı, marangoz, çatıcı, boyacı, tesisatçı, elektrikçi, fayansçı gibi 53 meslek — üç yoldan biri gerekir:
- ●kendi ustalık belgeniz (Meisterbrief),
- ●teknik işletme yöneticisi olarak bir usta istihdam etmek,
- ●Ausnahmebewilligung — denk nitelikler kanıtlandığında ustalık zorunluluğundan muafiyet.
Türkiye'de alınan mesleki belgeler için denklik başvurusu, işletmenin bulunduğu yerdeki Handwerkskammer'e yapılır. İlk büyük sözleşmeyi imzalamadan önce başlatın; süreç kısa değildir.
BauFin nasıl yardımcı olur
BauFin kurulumda hukuki şekli, vergi numarasını ve oda bilgisini sorar; sonra bunları her faturaya, teklife ve beyana kendisi yazar. Bir kez ayarlanır, her yerde doğru çıkar.
Vergi mükellefiyetini pasaport değil, ikametgâh belirler. Bunu baştan netleştirmeyen kişi, iki yıl sonra iki ayrı vergi dairesine aynı anda açıklama yapmak zorunda kalır.
2.1 Belirleyici olan ikametgâhtır
§1 EStG uyarınca Almanya'da Wohnsitz (ikametgâh) veya gewöhnlicher Aufenthalt (mutat mesken) bulunan kişi sınırsız gelir vergisi mükellefidir. Sınırsız demek: yalnızca Almanya'daki değil, dünya çapındaki tüm geliriniz üzerinden.
- ●Wohnsitz (§8 AO) — tasarrufunuzda olan ve fiilen kullandığınız bir konut. İşçi lojmanındaki bir oda dahi yeterli olabilir.
- ●Gewöhnlicher Aufenthalt (§9 AO) — kural olarak altı aydan uzun kesintisiz bulunma.
Vergiden istisna temel tutar (Grundfreibetrag) 2026 vergilendirme döneminden itibaren 12.348 Euro'dur (§32a EStG). Bu vergiye tabi gelirin altında gelir vergisi doğmaz — beyanname verme yükümlülüğü ise devam eder.
2.2 DE-TR çifte vergilendirme anlaşması
Almanya ile Türkiye arasındaki gelir üzerinden alınan vergilerde çifte vergilendirmeyi ve vergi kaçakçılığını önleme anlaşması 19 Eylül 2011 tarihlidir. 1 Ağustos 2012'de yürürlüğe girmiş ve 2011 vergilendirme döneminden itibaren uygulanmaktadır.
Esnaf için önemli üç kural:
- ●Ticari kazanç — işyerinin (Betriebsstätte) bulunduğu devlette vergilendirilir. İşletmeniz Almanya'daysa ve işi orada yapıyorsanız, kazanç Almanya'da vergilendirilir.
- ●Ücretli çalışma geliri — işin fiilen yapıldığı yerde vergilendirilir; istisnası, ücreti Almanya dışındaki bir işverenin ödediği 183 gün kuralıdır.
- ●Çifte vergilendirmenin önlenmesi — bir devlette istisna edilen gelir, diğer gelirlere uygulanacak oranı yükseltebilir.
DİKKAT: Anlaşma, bir gelirin HANGİ devlette vergilendirileceğini belirler. Diğer devletteki bildirim yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
2.3 Ansässigkeitsbescheinigung — Türkiye'ye verilecek kanıt
Türkiye'deki vergi dairesi hâlâ orada mukim olup olmadığınızı sorduğunda, tartışmayı yalnızca resmî bir Alman belgesi bitirir: Ansässigkeitsbescheinigung, yani mukimlik belgesi.
- ●Belgeyi Alman Finanzamt düzenler ve ücret almaz.
- ●Resmî formu doldurup iki nüsha hâlinde verirsiniz; bir nüsha mühürlenerek size iade edilir.
- ●Belge, vergisel amaçlarla Almanya'da sürekli oturduğunuzu kanıtlar ve Türkiye'nin anlaşmayı uygulaması için dayanak oluşturur.
Ters yönü de vardır: Türkiye'de mukim kalan ve bunu Alman Finanzamt'a kanıtlaması gereken kişi, Türk vergi dairesinden alınan mukimlik belgesini sunar.
2.4 Türkiye'deki mükellefiyeti kapatmayı unutmayın
Almanya'ya taşınmak, Türkiye'deki yükümlülükleri kendiliğinden bitirmez. Türkiye'de devam eden bir şahıs işletmeniz, kira geliriniz veya kapatılmamış bir mükellefiyetiniz varsa, beyan yükümlülüğü sürer — Almanya'da vergilendirilmiş kazanç için bile açıklama istenebilir.
Pratik sıra:
- ●Türkiye'de faaliyeti fiilen sonlandırdıysanız mükellefiyeti usulüne uygun kapatın; kendiliğinden düşmez.
- ●İki ülkede birden geliriniz sürüyorsa, hangi gelirin nerede vergilendirileceğini anlaşmaya göre belirleyin ve mukimlik belgesiyle belgeleyin.
- ●Kayıtları saklayın. Üç yıl sonra kimse ailenin o dönemde nerede oturduğunu, hangi konutun kullanıldığını hafızadan ispat edemez.
ÖNEMLİ: İki ülkede aynı gelir üzerinden vergi ödemek anlaşmanın amacına aykırıdır — ama düzeltmesi, baştan doğru kurgulamaktan çok daha pahalıdır.
BauFin nasıl yardımcı olur
BauFin, EÜR'ü Alman kurallarına göre tutar ve kayıtları DATEV'e aktarır. Yıl sonunda mali müşavirinizin ihtiyaç duyduğu dosya hazırdır — siz onu Türkçe görürsünüz.
Şantiyede en sık duyulan yanlış bilgi budur: „A1 belgeni al." Türk vatandaşı için A1 diye bir belge yoktur, çünkü A1 bir AB düzenlemesidir. Türkiye için 1964 tarihli ikili anlaşma ve başka bir form geçerlidir.
3.1 1964 tarihli Alman-Türk Sosyal Güvenlik Anlaşması
Almanya ile Türkiye arasındaki Sosyal Güvenlik Anlaşması 30 Nisan 1964 tarihlidir; 1 Kasım 1965'te yürürlüğe girmiş, 2 Kasım 1984 tarihli değişiklikle güncellenmiştir.
- ●Geçici görevlendirmede (Entsendung) uygulanacak mevzuatı gösteren belge T/A 1'dir. Yasal hastalık kasasından (Krankenkasse) veya GKV-Spitzenverband, DVKA'dan talep edilir.
- ●Anlaşma, serbest meslek sahipleri için ayrı bir görevlendirme kuralı içermez. Görevlendirme bulunup bulunmadığı yalnızca §4 fıkra 2 SGB IV uyarınca değerlendirilir.
- ●Anlaşmanın kapsamı AB koordinasyonundan dardır. Bunun Kindergeld bakımından sonucu bir sonraki bölümdedir.
DİKKAT: „A1" kelimesini duyduğunuzda bunun size uygulanmadığını bilin. Yanlış belge istemek, şantiyede belgesiz kalmakla aynı sonucu doğurur.
3.2 Almanya'da serbest meslek — hangi sigortalar zorunlu
Almanya'da işletmesi olan ve burada yaşayan kişi Alman sistemine tabidir:
- ●Krankenversicherung (sağlık sigortası) zorunludur — serbest meslek sahibi için özel (PKV) ya da isteğe bağlı yasal (GKV) sigorta.
- ●Anlage A mesleklerinde faaliyet gösteren esnaf, serbest meslek faaliyetinin ilk 18 yılında zorunlu emeklilik sigortasına tabidir (§2 nr. 8 SGB VI).
- ●Berufsgenossenschaft (BG BAU) kaydı inşaat işletmeleri için zorunludur ve faaliyete başladıktan sonra kısa süre içinde yapılmalıdır.
Türkiye'deki SGK primleriyle Almanya'daki sigorta birbirinin yerine geçmez; hangi ülkede çalışıyorsanız orada sigortalısınız.
3.3 İşçi getiriyorsanız gümrüğe bildirim şarttır
Yurt dışında yerleşik bir işveren Almanya'ya işçi görevlendiriyorsa, her iş veya hizmetin başlamasından önce yetkili gümrük idaresine Almanca yazılı bir bildirim vermek zorundadır (§18 fıkra 1 AEntG).
Bildirimde yer alması gerekenler arasında şunlar vardır: çalışanların adı, doğum tarihi, uyruğu ve iletişim bilgileri; işin başlangıcı ve öngörülen süresi; çalışma yeri — inşaat işlerinde şantiyenin kendisi; belgelerin Almanya'da saklandığı yer; Almanya adresli bir tebligat vekili; sektör, görev ve işverenin sözleşme yaptığı tarafın adı ile adresi. Değişiklikler gecikmeksizin bildirilir.
Bildirim, gümrüğün Meldeportal-Mindestlohn portalı üzerinden yapılır. Yükümlülük işçi görevlendirmesine ilişkindir — personeli olmayan tek kişilik işletmeyi kapsamaz.
BauFin nasıl yardımcı olur
Puantajlar, bordro verileri ve taşeron sözleşmeleri BauFin'de tek yerde durur — T/A 1 ve Freistellungsbescheinigung gibi belgeler için de yer vardır, böylece denetimde aranmaz.
Bu, şantiyede en çok sorulan ve en çok yanlış cevaplanan sorudur. Cevap kişinin kendisine değil, çocuğun nerede yaşadığına ve sizin işçi mi yoksa serbest meslek sahibi mi olduğunuza bağlıdır.
4.1 Tutar ve temel koşullar: çocuk başına aylık 259 Euro
Kindergeld her çocuk için aylık 259 Euro'dur (§66 EStG).
- ●Hak sahibi, Almanya'da Wohnsitz veya gewöhnlicher Aufenthalt bulunan kişidir (§62 fıkra 1 EStG); Alman vergi kimlik numarası (Identifikationsnummer) gereklidir.
- ●Serbest dolaşım hakkı bulunmayan yabancılar — Türk vatandaşları dâhil — Kindergeld'i yalnızca §62 fıkra 2 EStG'deki katalogda sayılan bir oturum izniyle alabilir. Bu katalogda, en az altı ay süreyle kazanç getirici faaliyete izin veren oturum izni de yer alır.
- ●Başvuru Familienkasse'ye yapılır; çocukların doğum belgeleri ve her iki ebeveynin bilgileri istenir.
4.2 Çocuklar Türkiye'de yaşıyorsa — kritik ayrım
Almanya'da, başka bir AB devletinde veya AEA devletinde ikametgâhı ya da mutat meskeni bulunmayan çocuklar dikkate alınmaz (§63 fıkra 1 cümle 6 EStG). Türkiye bu ülkeler arasında değildir.
Geriye tek bir yol kalır: Alman-Türk Sosyal Güvenlik Anlaşması. Anlaşmanın konu bakımından kapsamı Alman tarafında açıkça „işçiler için Kindergeld"i içerir (madde 2 fıkra 1 bent e).
Sonuç, gruplarımız için farklıdır:
- ●Almanya'da işçi olarak çalışıyorsanız — Türkiye'de yaşayan çocuklar için anlaşma yolu açıktır.
- ●Almanya'da serbest meslek sahibi, yani Gewerbe sahibiyseniz ve çocuklarınız Türkiye'de yaşıyorsa — bu yol sizi sonuca götürmez.
- ●Çocuklar sizinle Almanya'da yaşıyorsa — normal kurallar geçerlidir ve serbest meslek bir engel değildir.
ÖNEMLİ: Bu, sektördeki en pahalı yanlış varsayımlardan biridir. Koşullar oluşmadan Kindergeld alan kişi, sonradan Familienkasse'nin geri ödeme talebiyle karşılaşır.
BauFin nasıl yardımcı olur
Kindergeld'i Familienkasse hesaplar, BauFin değil. BauFin'in verdiği şey temiz gelir kanıtıdır: kâr hesabı, faturalar ve tahsilatlar — makamların istediği biçimde.
Büyük şantiyelerde gümrük denetimi olağan bir iştir. Evrak listesi kısadır ve önceden bellidir — sorun yalnızca listeyi olay yerinde toplamaya çalışanlarda çıkar.
5.1 Freistellungsbescheinigung §48b — yoksa %15 kesilir
Almanya'da bir işletmeye inşaat işi yapan kişi, işverenin bedelin %15'ini kesip Finanzamt'a yatıracağını hesaba katmalıdır (§48 fıkra 1 EStG). Bu inşaat stopajı (Bauabzugsteuer) kökenden bağımsız olarak her inşaat işletmesini ilgilendirir.
Kesinti yapılmaz, eğer:
- ●ödeme anında geçerli olan §48b fıkra 1 cümle 1 EStG kapsamındaki muafiyet belgesini (Freistellungsbescheinigung) ibraz ederseniz, ya da
- ●bedel, cari takvim yılında öngörülebilir şekilde 5.000 Euro'yu aşmazsa; hizmeti alan yalnızca §4 nr. 12 cümle 1 UStG kapsamında vergiden istisna kiralama işlemleri yapıyorsa sınır 15.000 Euro'dur.
Aynı işveren için yapılan bütün inşaat işleri bu sınır bakımından toplanır. Muafiyet belgesi Finanzamt'tan istenir — ilk büyük faturadan önce, sonra değil.
5.2 Kimlik bulundurma zorunluluğu (§2a SchwarzArbG)
İnşaat sektöründe hizmet veya iş görenlerin tamamı kimlik kartını, pasaportunu ya da pasaport yerine geçen belgeyi yanında bulundurmak ve talep hâlinde gümrük idaresine ibraz etmek zorundadır (§2a fıkra 1 nr. 1 SchwarzArbG).
İşveren ayrıca her çalışanını işe başlamadan önce bu yükümlülük hakkında yazılı ve ispatlanabilir biçimde bilgilendirmek, bu bilgilendirmeyi saklamak ve denetimlerde göstermek zorundadır (§2a fıkra 2 SchwarzArbG).
Bu hüküm kayıt dışı çalışmayla mücadele kanunundandır. Denetim ekipleri rutin olarak uygular ve belgelerin şehrin öbür ucundaki araçta kalmış olması sonucu değiştirmez.
5.3 Şantiye dosyası — eksiksiz set
Şantiyede veya birkaç dakika içinde ulaşılabilir olması gereken asgari set:
- ●çalışan her kişinin kimliği veya pasaportu,
- ●görevlendirme varsa T/A 1 belgesi,
- ●Freistellungsbescheinigung §48b EStG,
- ●Berufsgenossenschaft (BG BAU) kayıt belgesi,
- ●işçi görevlendiriyorsanız §18 AEntG uyarınca gümrük bildirimi,
- ●asgari ücret kanununa uygun tutulan çalışma süresi kayıtları,
- ●ana yüklenici ile sözleşme veya sipariş.
Tek bir belgenin eksikliği çoğu zaman doğrudan cezayla bitmez — iş, durum açıklığa kavuşana kadar durur; bu da cezadan pahalıya gelir.
BauFin nasıl yardımcı olur
Belgeler ve sertifikalar BauFin'de ait oldukları işin altında durur. Denetim, beş klasörü karıştırmak değil, işi açmak demektir.
Aşağıdaki maddeler vergi denetimlerinde ve danışmanlık görüşmelerinde şaşırtıcı bir düzenlilikle tekrar eder. Hiçbiri istisnai değildir; her biri para kaybettirir.
6.1 Pahalıya mal olan sekiz hata
- ●„Bana da A1 lazım" — hayır. A1 bir AB belgesidir; Türkiye için 1964 tarihli anlaşma ve T/A 1 formu geçerlidir.
- ●„Çocuklar Türkiye'de, Kindergeld yine de alınır" — serbest meslek sahibi için bu yol kapalıdır; anlaşma Alman tarafında yalnızca işçiler için Kindergeld'i kapsar.
- ●„Oturum iznim var, o hâlde işletme açabilirim" — belirleyici olan belgedeki kayıttır. Kısıtlama varsa önce yabancılar dairesinde değiştirilmelidir.
- ●„Freistellungsbescheinigung'u büyük iş gelince alırım" — ilk ödemede %15 eksik yatar.
- ●„Vergiden istisna tutarın altındayım, beyanname vermem" — 12.348 Euro (2026) vergiyi ilgilendirir, beyan yükümlülüğünü değil.
- ●„Vergi numarası olmayan fatura da geçer" — §14 UStG'deki zorunlu unsurlardan biri eksikse, işveren indirim hakkını kaybeder. İkinci kez sizi aramaz.
- ●„Türkiye'deki mükellefiyet kendiliğinden düşer" — düşmez; usulüne uygun kapatılması gerekir.
- ●„Evrak işi bürokrasidir" — şantiyede evrak, girişin şartıdır. Kimlik, T/A 1 ve muafiyet belgesi olmadan iş ilk denetimde biter.
BauFin nasıl yardımcı olur
BauFin sizin yerinize resmî işleri takip etmez. Faturaların, kayıtların ve rakamların eksiksiz ve denetime hazır olmasını sağlar — çalıştığınız dilde, Alman standardında.
Hukuki uyarı
Bu sayfa 26 Temmuz 2026 tarihli hukuki durumu yansıtır ve bireysel vergi veya hukuk danışmanlığının yerine geçmez. Oturum, vergi ve sosyal güvenlik mevzuatı değişir — kendi durumunuzu mali müşavirinizle (Steuerberater) veya yetkili makamla teyit edin.
